Rada Języka Polskiego ogłosiła, że postanowiła wprowadzić szereg zmian w zasadach ortografii. Po co? – Aby przyczynić się do zmniejszenia liczby błędów językowych oraz – być może – umożliwić piszącym skupienie się na innych niż ortograficzne aspektach poprawności tekstu – mówią językoznawcy.

Rada Języka Polskiego zadecydowała o zmianach. Kiedy? Od 2026 roku. "Aby dać wszystkim czas na przygotowanie się do nowej sytuacji"

Rada w swoim oświadczeniu poinformowała, że uznała, iż wprowadzenie zmian, dotyczących wyłącznie tzw. konwencjonalnych zasad pisowni, przyniesie korzyść w postaci uproszczenia i ujednolicenia zapisu poszczególnych grup wyrazów i połączeń, eliminacji wyjątków, a także likwidacji przepisów, których zastosowanie jest z różnych powodów problematyczne, np. wymaga od piszącego zbyt drobiazgowej analizy znaczeniowej tekstu.

Zaznaczamy, że większość z wprowadzonych zmian była postulowana już wiele lat temu, jednak z najrozmaitszych powodów nie udało się wcześniej nadać im mocy obowiązującej. Aby dać wszystkim osobom oraz instytucjom, zwłaszcza wydawcom, autorom słowników i programów szkolnych, czas na przygotowanie się do nowej sytuacji, Rada postanowiła, że uchwalone zmiany zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. – poinformowano.

11 punktów. Tych zasad można już zacząć się uczyć

Jakich zasad będziemy musieli uczyć się od nowa? Otóż wielu. Od 1 stycznia 2026 roku wielką literą pisać będziemy nazwy mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi, np. Warszawianin, Zgierzanin, Ochocianka, Mokotowianin, Poznaniak, Nowohucianin, Chochołowianin.

Ponadto dopuszczony zostanie alternatywny zapis (małą lub wielką literą) nieoficjalnych nazw etnicznych, takich ja jugol lub Jugol, angol lub Angol, żabojad lub Żabojad, szkop lub Szkop, makaroniarz lub Makaroniarz.

Dużą literą pisać będziemy pisać nie tylko nazw firm i marek wyrobów przemysłowych, ale także pojedynczych egzemplarzy tych wyrobów (samochód marki Ford i pod oknem zaparkował czerwony Ford).

Kolejną zmianą, do której będziemy musieli przywyknąć, jest wprowadzenie rozdzielnej pisowni cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami, np. Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry. Inną jest ustanowienie bezwyjątkowej pisowni łącznej nie- z imiesłowami odmiennymi (bez względu na interpretację znaczeniową: czasownikową lub przymiotnikową). Oznacza to, że zniesiony zostanie wyjątek zezwalający na „świadomą pisownię rozdzielną”.

Piątą zmianą jest ujednolicenie zapisu (małą literą) przymiotników tworzonych od nazw osobowych, zakończonych na -owski, bez względu na to, czy ich interpretacja jest dzierżawcza (odpowiada na pytanie: czyj?), czy też jakościowa (odpowiada na pytanie: jaki?), np. dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja wittgensteinowska, wiersz miłoszowski.

Przymiotniki tworzone od imion (rzadziej od nazwisk), zakończone na -owy, -in(-yn), -ów, mające charakter archaiczny, będą mogły być zapisywane małą lub wielką literą, np. jackowe dzieci lub Jackowe dzieci; poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa; zosina lalka lub Zosina lalka; jacków dom lub Jacków dom.

Półżartem czy półserio? Na serio będzie prościej

Rada Języka Polskiego podjęła również decyzje o wprowadzeniu łącznej pisowni członu pół- w wyrażeniach:

półzabawa, półnauka;
półżartem, półserio;
półspał, półczuwał

oraz pisowni z łącznikiem w połączeniu typu: pół-Polka, pół-Francuzka (odniesionym do jednej osoby).

Inną zmianą jest dopuszczenie w parach wyrazów równorzędnych, podobnie lub identycznie brzmiących, występujących zwykle razem, trzech wersji pisowni:

– z łącznikiem, np. tuż-tuż; trzask-prask; bij-zabij;
– z przecinkiem, np. tuż, tuż; trzask, prask; bij, zabij;
– rozdzielnie, np. tuż tuż; trzask prask; bij zabij.

Ponadto w zakresie użycia wielkich liter w nazwach własnych:

a) w nazwach komet wprowadzenie zapisu wszystkich członów wielką literą, np. Kometa Halleya, Kometa Enckego;

b) wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów wielowyrazowych nazw geograficznych i miejscowych, których drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku, typu Morze Marmara, Pustynia Gobi, Półwysep Jukatan, Wyspa Uznam;

c) w nazwach obiektów przestrzeni publicznej wprowadzenie pisowni wielką literą stojącego na początku wyrazu aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz (przy utrzymaniu pisowni małą literą wyrazu ulica), np. ulica Józefa Piłsudskiego, Aleja Róż, Brama Warszawska, Plac Zbawiciela.

d) wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, np. Karczma Polska, Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa, Kino Charlie, Apteka pod Orłem, Bar Flisak, Hotel pod Różą, Hotel Campanile, Restauracja pod Żaglami, Winiarnia Bachus, Zajazd u Kmicica, Pierogarnia Krakowiacy, Pizzeria Napoli, Trattoria Santa Lucia, Restauracja Veganic, Teatr Rozmaitości, Teatr Wielki;

e) wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych, np. Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa.

Niebanalna liczba zasad do zapamiętania

W zakresie pisowni prefiksów w życie wejdą następujące zmiany:

a) uzupełnienie reguły ogólnej: W języku polskim przedrostki — rodzime i obce — pisze się łącznie z wyrazami zapisywanymi małą literą. Jeśli wyraz zaczyna się od wielkiej litery, po przedrostku stawia się łącznik, np. super-Europejczyk;

b) dopuszczenie rozdzielnej pisowni cząstek takich jak super-, ekstra-, eko-, wege- mini-, maksi, midi-, mega-, makro-, które mogą występować również jako samodzielne wyrazy, np.

miniwieża lub mini wieża, bo jest możliwe: wieża (w rozmiarze) mini;
superpomysł lub super pomysł, bo jest możliwe: pomysł super;
ekstrazarobki lub ekstra zarobki, bo jest możliwe: zarobki ekstra;
ekożywność lub eko żywność, bo jest możliwe: żywność eko.

Dziesiąta zmiana dotyczy wprowadzenie jednolitej łącznej pisowni cząstek niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą, np.

nibyartysta, nibygotyk, nibyludowy, nibyorientalny, nibyromantycznie;
nibybłona, nibyjagoda, nibykłos, nibyliść, nibynóżki, nibytorebka;
quasiopiekun, quasinauka, quasipostępowy, quasiromantycznie,

przy zachowaniu pisowni z łącznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielką literą, np. niby-Polak, quasi-Anglia.

Ostatnią, jedenastą zmianą jest wprowadzenie łącznej pisowni nie- z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi bez względu na kategorię stopnia, a więc także w stopniu wyższym i najwyższym, np.

nieadekwatny, nieautorski, niebanalny, nieczęsty, nieżyciowy;
niemiły, niemilszy, nienajmilszy;
nieadekwatnie, niebanalnie, nieczęsto, nieżyciowo;
nielepiej, nieprędzej, nienajlepiej, nienajstaranniej.

Zmiany są potrzebne, ale komu te wyjdą na dobre?

Zmiany, które ogłosiła Rada Języka Polskiego, zdążyli skomentować nauczyciele, w tym ci najbardziej znani, jak Aneta Korycińska, znana jako „Baba od polskiego”. – Ziściło się. Jako dziecko uważałam, że to czadowe, że jestem człowiekiem z czasów innej ortografii, a moje nauczycielki pisały imiesłowy wg starych zasad. To już tak nie uważam, będzie ciekawie na maturach – stwierdziała.

W mediach skomentowała, że zmiany były, jednak to uzus (przyjęty w danej społeczności sposób posługiwania się systemem językowym, dop. red.) decydował o kształcie języka.

To język służy ludziom, a nie odwrotnie. Okres przejściowy będzie trudny. Trzeba inaczej uczyć, drukować nowe podręczniki, książki, uczyć nauczycieli (ważne! poprzednia zmiana z imiesłowami w ogóle nie zrobiła wrażenia na wielu nauczycielach). Zmiany dobre, intuicyjne, dobre też dla dyslektyków, logiczne. Są ujednoliceniem. Łatwiej też będzie zapisywać reguły – w jednym miejscu raz i jasno. Zmiany te będą jednak wywoływały szok i oburzenie – zauważyła "Baba od polskiego".

Natomiast Instytut Języka Polskiego UW stwierdził, że trzeba się będzie uczyć wielu rzeczy od nowa. – To chyba największa reforma ortografii w czasach powojennych – dodali jego przedstawiciele.

Sprawdź portal Wspólnota Puławska, bądź na bieżąco!

Językoznastwo Puławy (1)

Uwaga! Uczysz się ortografii? Wkrótce mogą przestać obowiązy...