Najstarsza wieś w gminie

Stara Wieś jest jedną z najstarszych części ośrodka końskowolskiego. Jej nazwa pojawiła się po lokacji nowej osady – Końskowoli – przez ród Konińskich. Aby odróżnić pierwotną siedzibę rodową od nowej miejscowości, zaczęto ją nazywać Starą Wsią. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1486 roku.

Charakterystyczną cechą Starej Wsi jest jej ścisłe połączenie z Końskowolą. Zabudowa obu miejscowości tworzy niemal jeden ciąg, a wielu mieszkańców do dziś mówi o wyjściu "do miasta", mając na myśli Końskowolę.

Jednym z najważniejszych miejsc we wsi były stawy, które przez lata pełniły funkcje gospodarcze, rekreacyjne i społeczne. Służyły m.in. do pojenia bydła, prania, hodowli ryb, a zimą zamieniały się w naturalne lodowisko. Po zniszczeniu w okresie PRL zostały zrekultywowane w 2009 roku i obecnie są miejscem wypoczynku oraz ostoją ptactwa wodnego.

Istotną rolę w życiu mieszkańców odgrywał także tzw. Barak – drewniana świetlica wiejska przeniesiona po wojnie z Karmanowic. Odbywały się tam zebrania, wesela i wydarzenia społeczne. Z czasem zastąpiła go murowana świetlica wybudowana w czynie społecznym. Obecnie w jej miejscu funkcjonuje Dzienny Dom Pomocy w Starej Wsi, otwarty w 2019 roku.

Przez wiele lat centrum życia społecznego była również mleczarnia. Oprócz skupu mleka stanowiła miejsce codziennych spotkań mieszkańców, wymiany informacji i integracji lokalnej społeczności. Obok znajdowało się boisko, na którym czas spędzały dzieci i młodzież.

Ciekawym elementem lokalnej tradycji były przydomki rodzinne. Ze względu na dużą liczbę rodzin noszących te same nazwiska mieszkańcy nadawali sobie dodatkowe określenia związane z przodkami, zawodem czy miejscem zamieszkania. Z czasem stały się one ważną częścią tożsamości mieszkańców i były często używane częściej niż nazwiska.

Mieszkańcy pamiętają

Dzisiejsze obchody rozpoczęły się od polowej mszy świętej odprawionej w intencji mieszkańców. Zebrani mogli również wysłuchać prezentacji poświęconej historii miejscowości oraz tragicznym wydarzeniom z 1943 r.

W lutym 1943 roku mieszkańców Starej Wsi obudziły w nocy strzały dochodzące z okolic torów kolejowych. Długi transport więźniów zmierzał z Warszawy do niemieckiego obozu koncentracyjnego na Majdanku. W wagonach przewożono m.in. młodych ludzi i studentów zatrzymanych podczas łapanek.

Gdy pociąg zwolnił na wzniesieniu między Puławami a Klementowicami, kilku więźniów podjęło próbę ucieczki. Przy zabudowaniach Starej Wsi wyskoczyło trzech mężczyzn – tylko jednemu udało się dotrzeć do wsi, dwóch zostało zastrzelonych przez niemieckich żołnierzy. Kolejni uciekinierzy podjęli próbę wydostania się z transportu w okolicach Nowego Pożoga, jednak również zostali zabici.

Następnego dnia na polecenie władz okupacyjnych mieszkańcy Starej Wsi pochowali ciała zabitych w mogile przy torach kolejowych, w pobliżu dzisiejszego przystanku kolejowego w Końskowoli. Po kilku tygodniach rodzinie jednego ze studentów udało się odnaleźć i zabrać jego ciało. Drugi z mężczyzn spoczywa tam do dziś.

Na mogile postawiono krzyż, a przez lata opiekowali się nią mieszkańcy i kolejarze. W czasie modernizacji linii kolejowej nr 7 w latach 2017–2020 dostęp do miejsca został utrudniony, a mogiła popadła w zapomnienie i częściowo uległa zniszczeniu.

Choć wiele szczegółów tej tragedii pozostaje nieznanych, przekazy rodzin wskazują, że ofiarami byli warszawscy studenci z tajnego nauczania, zatrzymani podczas niemieckich łapanek i przewożeni do obozu na Majdanku.

Jednym z najważniejszych punktów dzisiejszych uroczystości było odsłonięcie tablicy upamiętniającej tragiczne wydarzenia z 1943 roku. Po poświęceniu tablicy sołtys i radny gminy w towarzystwie mieszkańców złożyli kwiaty i oddali hołd ofiarom wojennych wydarzeń.

Dużym zainteresowaniem cieszyła się również wystawa fotografii "Stara Wieś wczoraj i dziś", prezentująca archiwalne i współczesne zdjęcia ukazujące zmiany, jakie zaszły w miejscowości na przestrzeni lat.

O oprawę muzyczną jubileuszu zadbała Orkiestra Dęta Gminy Końskowola, której występ podkreślił uroczysty charakter wydarzenia. Obchody były nie tylko okazją do świętowania jubileuszu, ale także do integracji mieszkańców i wspólnego pielęgnowania pamięci o historii swojej małej ojczyzny.

Sołtys Marcin Białek (1)