Wrzesień jest miesiącem, w którym dzieci i młodzież wracają do szkoły lub zaczynają swoją edukację w zupełnie nowym miejscu. Wiąże się to z ogromną presją - każdy uczeń chce pokazać się z jak najlepszej strony. To czas, w którym wyjątkowo nasilają się problemy z samooceną. Młodzież nieustannie śledzi trendy w mediach społecznościowych, takich jak TikTok czy Instagram, które często nierealistycznie przedstawiają rzeczywistość. Młodzi ludzie chłoną te treści, a budowanie nowych relacji staje się dodatkowym czynnikiem stresogennym w czasach, gdy o wartości człowieka decyduje nie to, jaki jest naprawdę, lecz jak wygląda i co mówią o nim inni. Powrót do codziennych obowiązków może wywołać lęk i poczucie ,,nie podołam", który z kolei powoduje brak wiary we własne możliwości. Zdarza się również, że uczniowie doświadczają wykluczenia społecznego i w konsekwencji izolują się od rówieśników. Taka izolacja bywa wstępem do głębszych problemów ze zdrowiem psychicznym. Dla uczniów zmagających się z niską samooceną, lękiem, fobią społeczną czy depresją taki powrót może być szczególnie trudny. Osoby te są wyjątkowo wrażliwe na oceny otoczenia i znacznie silniej odbierają wszelkie bodźce. Wykazują wyższą wrażliwość oraz częściej doświadczają uczucia skrajnie silnego stresu.

Jak rozpoznać kryzys u dziecka oraz nastolatka?

Każdy kryzys może przebiegać inaczej. Warto jednak pamiętać, że sygnały ostrzegawcze można zaobserwować dużo wcześniej. Czasami rodzice i opiekunowie nie zdają sobie sprawy z powagi sytuacji, dopóki dziecko nie zacznie sięgać po drastyczne metody regulacji emocji - takie jak

samookaleczenia, alkohol, narkotyki czy też próby samobójcze. Objawy, które powinny wzbudzić niepokój:

- Obniżony nastrój: smutek, apatia

- Problemy z łaknieniem: zajadanie stresu lub stosowanie restrykcyjnych diet

- Objawy somatyczne: bóle brzucha, głowy, pleców czy też towarzyszące lękowi: przyśpieszone bicie serca, potliwość, drżenie rąk

- Stopniowa izolacja z kontaktów społecznych

- Zaburzenia snu: bezsenność, koszmary senne, poczucie ciągłego zmęczenia, nadmierna senność

- Problemy wychowawcze: agresywne zachowania, płaczliwość, nadpobudliwość, drażliwość, wybuchowość

- Problemy dotyczące relacji z otoczeniem: agresja, łamanie prawa, wandalizm, zażywanie substancji psychoaktywnych

- Zachowania autodestrukcyjne: nadużywanie alkoholu, narkotyków, samookaleczanie, myśli oraz próby samobójcze.

Dlaczego jesień i zima mogą pogłębiać problemy?

Problemy ze zdrowiem psychicznym mają tendencję do nasilania się z czasem. W okresie jesienno-zimowym młodzież jest wystawiona na intensywne tempo nauki i obowiązków, podczas gdy warunki otoczenia nie sprzyjają dobremu samopoczuciu. Pochmurna pogoda, deszcz i brak słońca stanowią czynniki podtrzymujące kryzys emocjonalny. Spadek motywacji oraz większa ilość czasu

spędzanego w domu sprzyjają obniżeniu nastroju. Z tego względu w tym okresie warto wykazać się szczególną czujnością wobec zachowania swoich dzieci.

Jak rozmawiać z dzieckiem o problemie?

Zadaj pytanie, jak się czuje oraz wysłuchaj odpowiedzi. Słuchaj bez oceniania oraz daj dziecku przestrzeń na przekazanie swoich myśli - sama obecność i akceptacja są cenniejsze, niż dawanie gotowych rad. Nie bój się rozmawiać o samobójstwie. Szczera rozmowa na ten temat nie zwiększa ryzyka. Choć jest to rozmowa bardzo trudna zarówno dla dziecka, jak i dla rodzica próbującego pomóc - może zapobiec tragedii. Uszanuj opór. Dziecko może się buntować lub nie chcieć rozmawiać – to naturalna reakcja, która wymaga uszanowania. Pomóż mu znaleźć kogoś, przy kim będzie mogło się otworzyć (najlepiej psychologa lub psychoterapeutę). Czasami młodym ludziom łatwiej przełamać się przed kimś z zewnątrz niż przed najbliższymi.

Czego NIE robić?

Nie karz dziecka za niechęć do rozmowy. Uszanuj jego prośby oraz granice. Unikaj unieważniających zwrotów. Sformułowania typu: ,,nie przesadzaj" czy ,,inni mają gorzej" są lekceważące wobec młodego człowieka, który w danym momencie potrzebuje uwagi, zrozumienia i poczucia bezpieczeństwa ze strony rodzica lub opiekuna.

Gdzie szukać pomocy?

W Polsce istnieje wiele form wsparcia. Najlepszym krokiem jest skonsultowanie sytuacji z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem psychiatrą. Z bezpłatnej pomocy można skorzystać w ramach NFZ. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka należy niezwłocznie zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub udać się do najbliższego Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. Dostępne są również bezpłatne infolinie wsparcia, z których dzieci oraz rodzice mogą skorzystać w kryzysie:

116 111 – Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę)

800 12 12 12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka

800 70 22 22 – Centrum Wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego (dla dzieci, młodzieży i dorosłych)

800 119 119 – Telefon i czat wsparcia psychologicznego w trudnych sytuacjach dla dzieci i młodzieży

112 – Numer alarmowy w stanie bezpośredniego zagrożenia życia

Wykluczenie Nastolatkowie (1)